ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಹ: ಅಮೆರಿಕ, ಚೀನಾ, ಭಾರತದತ್ತ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದೇಕೆ? ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಸಲಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾವು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠ

ನಮಸ್ಕಾರ ಸ್ನೇಹಿತರೆ, ‘ನಮ್ಮ ಸಮಾಚಾರ’ ಬ್ಲಾಗ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಗತ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಹ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸಿದೆ. 1,250 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಗ್ಧ ಜೀವಗಳು ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದು, 4,000 ದಷ್ಟು ಜನರು ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ಶೋಕದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ನೇಪಾಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರವಾದ ಆರೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.

“ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಾವು-ನೋವುಗಳಿಗೆ ನೇಪಾಳ ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಅಮೆರಿಕ, ಚೀನಾ ಹಾಗೂ ಭಾರತವೇ ನೇರ ಹೊಣೆ. ನೀವು ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ನಾವು ಬೆಲೆ ತೆರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಹೀಗಾಗಿ ನಮಗೆ ದಾನ ಬೇಡ, ಹವಾಮಾನ ನ್ಯಾಯ (Climate Justice) ಕೊಡಿ” ಎಂದು ನೇಪಾಳ ಆಗ್ರಹಿಸಿದೆ.

ಕೇವಲ ಸುದ್ದಿಯ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಮೀರಿ, ನೇಪಾಳ ಏಕಾಏಕಿ ಈ 3 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳತ್ತ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದೇಕೆ? ಈ ಆರೋಪದ ಹಿಂದಿರುವ ‘ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಾರ್ಮಿಂಗ್’ ಅಸಲಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇನು? ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಇಂತಹ ದುರಂತಗಳು ಏಕೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ? ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗಿರುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಏನು? ಎಂಬುದರ ಆಳವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ‘ಹವಾಮಾನ ನ್ಯಾಯ’ (Climate Justice) ಎಂದರೇನು?

ನೇಪಾಳದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಕಠ್ಮಂಡು ಮೇಯರ್ ಅವರ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದುವರಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ (Industrialization) ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮನಬಂದಂತೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮುಂತಾದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಉರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಬನ್ (ಇಂಗಾಲ) ವಾತಾವರಣ ಸೇರಿ, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ (Global Warming) ಮಿತಿಮೀರಿದೆ.

ಇದರ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಮೇಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ, ಅವರ ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ತೀರಾ ನಗಣ್ಯ. ಆದರೂ, ಇತರರು ಮಾಡಿದ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮಬಂಡೆಗಳು ಕರಗುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡಲೇಬೇಕು. ಇದು ಭಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲ, ಇದು “ಹವಾಮಾನ ನ್ಯಾಯ” ಎಂಬುದು ನೇಪಾಳದ ದೃಢವಾದ ನಿಲುವು.

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ GLOF ಮತ್ತು ಮೇಘಸ್ಫೋಟದ ಅಪಾಯ

ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಹ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳಿದಾಗ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವುದು ಬೇರೆಯೇ. ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಹಿಮನದಿಗಳು (Glaciers) ಕರಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳು (Glacial Lakes) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಯಾವಾಗ ಅಕಾಲಿಕ ವಿಪರೀತ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ (Cloudburst), ಆಗ ಈ ಸರೋವರಗಳ ಒಡ್ಡು ಒಡೆದು, ಕೋಟ್ಯಂತರ ಲೀಟರ್ ನೀರು, ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳು ಒಮ್ಮೆಲೆ ನದಿಗಳಿಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ GLOF (Glacial Lake Outburst Flood) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಲೊನಾಕ್ (Lhonak) ಸರೋವರ ಒಡೆದು ತೀಸ್ತಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೂ, ಇಂದಿನ ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಹ ದುರಂತಕ್ಕೂ ಇದೇ GLOF ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂಲಿ ನದಿಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ರೀತಿ ಆದರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೂ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಭಾವ ಖಂಡಿತ.

ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ: ನಿಜವಾದ ಅಪರಾಧಿ ಯಾರು?

ನೇಪಾಳ ಆರೋಪಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಪರಾಧಿಯೇ? ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್‌ನ ‘EDGAR 2023’ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ:

ದೇಶ	ಜಾಗತಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲು	ತಲಾವಾರು ಮಾಲಿನ್ಯ (Per Capita – ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ)
ಚೀನಾ	29% – 33% (ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ)	ವರ್ಷಕ್ಕೆ 9 ಟನ್
ಅಮೆರಿಕ	12% – 15% (ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ)	ವರ್ಷಕ್ಕೆ 13 ಟನ್
ಭಾರತ	7% – 8% (ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ)	ಕೇವಲ 2.19 ಟನ್
ನೇಪಾಳ	0.1% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ	ಕೇವಲ 0.5 ಟನ್

ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಪ್ಪು ಯಾರದ್ದು?

18ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಶುರು ಮಾಡಿದ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್, ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯದಲ್ಲಿ 25% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವರು ಪರಿಸರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿಯೇ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿದ್ದು. ಆದರೆ, ಭಾರತ ಈಗಷ್ಟೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆ. ನಮ್ಮ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 140 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕವಿದ್ದರೂ, ನಮ್ಮ ತಲಾವಾರು ಮಾಲಿನ್ಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗಿಂತ 6 ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತವು ಈಗ ಸೌರಶಕ್ತಿ (Solar) ಮತ್ತು ಪವನಶಕ್ತಿಯಂತಹ (Wind Energy) ಹಸಿರು ಇಂಧನದ ಕಡೆಗೆ ಬೃಹತ್ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ.

ಭೌಗೋಳಿಕ ಸವಾಲು ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಆರ್ಥಿಕ ವಾಸ್ತವ

ನೇಪಾಳವು ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮದಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಅದು ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಲಾಕ್ಡ್ (Landlocked) ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶ. ಅಲ್ಲಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಮಿಯಿಲ್ಲ, ಬಂದರುಗಳಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಅವರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು (Tourism) ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ (ಉತ್ಪಾದನೆ) ಕೇವಲ 4% ಇರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಾನಾಗಿಯೇ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.

ಒಂದು ವೇಳೆ ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅವರೂ ಸಹ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ನೇಪಾಳದ ನಾಯಕರು ದರ್ಪದಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಕೇಳುವ ಬದಲು, ಜಾಗತಿಕ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರದ ಮನೋಭಾವ ತೋರುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ನೇಪಾಳದ ಈ ಆರೋಪಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತವು ‘ಆಪರೇಷನ್ ಮೈತ್ರಿ’ಯಡಿ 74 ಟನ್ ಪರಿಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು (NDRF) ಕಳುಹಿಸಿ ತನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದೆ.

ಈ ದುರಂತದಿಂದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠವೇನು?

ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪರಿಸರ ದುರಂತ ಕೇವಲ ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಇದು ನಮಗೂ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಚ್ಚರಿಕೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇರಳದ ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿರೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಗುಡ್ಡಕುಸಿತಗಳು ನೇಪಾಳ ದುರಂತದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳು. ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ರಸ್ತೆ, ರೆಸಾರ್ಟ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ನಾವೂ ದೊಡ್ಡ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ: ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಾರ್ಮಿಂಗ್ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೂ ಸಹ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಬಳಕೆ, ಕಾಡು ಬೆಳೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಬನ್ ಫುಟ್‌ಪ್ರಿಂಟ್ (Carbon Footprint) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQs)

1. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ (Climate Change) ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ?

ಉತ್ತರ: ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯಾಗುವ ಬದಲು, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಮಳೆಯಾಗಿ (Cloudburst) ಊರುಗಳಿಗೆ ಊರೇ ಮುಳುಗುವಂತಹ ಪ್ರವಾಹ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ (Paris Agreement) ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನದ ಏರಿಕೆಯನ್ನು 1.5 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 2015 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದ. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಬಳಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿವೆ.

3. GLOF (ಗ್ಲಾಷಿಯಲ್ ಲೇಕ್ ಔಟ್‌ಬರ್ಸ್ಟ್ ಫ್ಲಡ್) ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮನದಿಗಳು (Glaciers) ಕರಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸರೋವರಗಳು, ಅತಿಯಾದ ನೀರಿನ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಒಡೆದು ಏಕಾಏಕಿ ನದಿಗೆ ನುಗ್ಗುವ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು GLOF ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ.

4. ಭಾರತವು ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಏನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೋಲಾರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳ (EV) ಬಳಕೆಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ ‘Net Zero’ (ಶೂನ್ಯ ಇಂಗಾಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ) ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

(ಸೂಚನೆ: ಪ್ರಕೃತಿ ಮುನಿದರೆ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ದೈನಂದಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಬೇಕು.)

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್: unfccc.int ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ

ಇಂತಹ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಎಕ್ಸಾಮ್ ಟಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಪ್ಡೇಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ WhatsApp ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿದಿನ ನವೀಕೃತ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ nammasamachara.in ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿರಿ.